Dorpskerk, Ruurlo

Zeven eeuwen kerkgeschiedenis in Ruurlo

De Dorpskerk in Ruurlo, oorspronkelijk de Onze Lieve Vrouwekerk of St. Willibrordus­kerk, is een historische protestantse kerk in het hart van het Gelderse dorp Ruurlo. Het is een erkend rijksmonument waarvan de geschiedenis teruggaat tot de vroege veertiende eeuw: in documenten uit 1326 wordt voor het eerst melding gemaakt van een kerk op de plaats waar nu Ruurlo ligt. We kunnen dus met recht spreken van erfgoed. En nu, 700 jaar later, is de Dorpskerk zeker de moeite van een bezoekje waard!

We starten aan Kerkplein 1 in Ruurlo, gemeente Berkelland, en wandelen tegen de klok in. Als u de gevel volgt, komt u vanzelf weer bij het beginpunt uit, dus een uitgebreide routebeschrijving is niet nodig. De muren tonen oud baksteenwerk van fors formaat, met stenen van circa 26 à 27 cm lang. Uit de documentatie blijkt dat bij het koor in het verleden veel met gebroken stenen is gewerkt en dat de steunberen door de eeuwen heen herhaaldelijk zijn hersteld.

De kerk heeft in de loop der eeuwen uiteraard de nodige veranderingen ondergaan. Wat ooit waarschijnlijk begon als een houten kerkje, groeide uit tot het monument dat we hier nu zien: een moderne kerk, gebouwd op meer dan zeven eeuwen traditie. In 2018 kreeg het gebouw zijn huidige inrichting, met veel mogelijkheden voor zowel kerkelijk als buitenkerkelijk gebruik.

De hekken waarmee sommige hoeken van de gevel zijn afgezet, vormen een effectieve wildplas­beveiliging. Onze wandelaars weten natuurlijk wel beter. Als de kerk geopend is, kunt u bovendien gebruikmaken van de moderne en frisse voorzieningen in het gebouw zelf. En mocht dat niet het geval zijn, dan heeft de dorpskern van Ruurlo ongetwijfeld wel iets te bieden aan de wandelaar die behoefte heeft aan een kop koffie of een andere vorm van versterking.

Tot de volgende keer!

Onze Lieve Vrouw Ten Hemelopnemingkerk, Borculo

De voormalige parochiekerk van Onze Lieve Vrouwe ten Hemelopneming in Borculo is gebouwd als pseudobasiliek. De kerktoren, met aan de voorzijde een groot spitsboogvenster, wordt bekroond door een ingesnoerde naaldspits. Tijdens de Stormramp van 10 augustus 1925 raakte de kerk zwaar beschadigd. Bij deze verwoestende tornado – destijds meestal ‘cycloon’ genoemd – verloor het kerkgebouw onder meer zijn volledige torenspits. In 2022 werd de kerk aan de eredienst onttrokken, maar de status van gemeentelijk monument bleef behouden. Dat betekent dat we er ook nu nog rustig omheen kunnen wandelen.

Het officiële adres van het godshuis is Steenstraat 26 in Borculo, gemeente Berkelland. We beginnen onze rondgang op het pleintje voor de hoofdingang. Daar ziet u een fraai kruispatroon dat in de straatstenen is aangebracht: een mooi startpunt voor onze wandeling, met bovendien goed zicht op de voorgevel en de toren. Als u de oude prentbriefkaart onderaan dit artikel erbij pakt, ziet u precies welk deel na de stormramp opnieuw is opgebouwd. Dan wordt ook duidelijk dat hier knap werk is verricht. Vergeet bovendien niet het uiterst fotogenieke beeld van Maria Tenhemelopneming schuin voor de kerk te bekijken.

Nadat we voldoende foto’s hebben gemaakt, draaien we ons om en lopen we in de richting van de straat met de heerlijk landelijke naam Boomgaarden. Hier slaan we linksaf en kuieren op ons gemak langs de huizen tot we bij de Ruurloseweg aankomen. Let onderweg eens op de manier waarop nieuwbouw hier in het bestaande stadsbeeld is ingepast. We noemen dat met opzet, want de omgeving is hier zo landelijk dat we bijna zouden vergeten dat Borculo al in 1375 stadsrechten kreeg.

Bij de Ruurloseweg slaan we opnieuw linksaf. We wandelen verder tot we rechts het kenmerkende politiebureau zien. Dat is voor ons het teken om linksaf te slaan. We komen opnieuw in de Steenstraat, waar we een aantal historische panden passeren. Links zien we de inmiddels bekende kerktoren weer opdoemen. Bij het doorsteekje naar de ingang van de kerk kunnen we bovendien de zijkant van het gebouw nog eens rustig in ons opnemen.

Bij het kruis in de bestrating hebben we ons beginpunt weer bereikt. We kunnen terugblikken op een bescheiden, maar zeer geslaagde wandeling door een karakteristiek stukje Borculo.

Borculo – na de cycloon op 10 augustus 1925 (bron)

Joriskerk, Borculo

De Joriskerk in Borculo heeft een rijke geschiedenis, maar heeft ook zeer diepe dalen gekend. De van oorsprong rooms-katholieke kerk werd gebouwd in de zestiende eeuw en ook na de Reformatie is de naam van Sint Joris aan de kerk blijven kleven. In 1925 werd de kerk grotendeels verwoest door de ongekende storm die toen over dit deel van het land trok. Borculo werd daarbij beschouwd als het zwaarst getroffen gebied. 

De kerk zoals we die nu zien, is het resultaat van restauratie- en herstelwerkzaamheden die jaren in beslag hebben genomen. In 1966 werd de kerk opgenomen in het register van rijksmonumenten. Vandaag gaan we deze bijzondere kerk eens in ogenschouw nemen.

We starten onze rondgang aan Muraltplein 51 in Borculo, gemeente Berkelland. U kunt uw ogen flink de kost geven, want de kerk is niet alleen een parel op zich, maar wordt ook omringd door diverse gedenktekens en kunstwerken.

Wat de oplettende kijker misschien ook opvalt, zijn de X- en O-motieven van baksteen in de gevel. Deze zijn op foto's van de oorspronkelijke kerk van vóór 1925 niet te vinden en zijn dus waarschijnlijk aangebracht tijdens de herbouw. Deze werd geleid door architect H.W. Valk, die bekendstond om een ‘gematigde vorm van decoratieve baksteenarchitectuur’. Met deze kennis op zak kunnen we nu de kerk rond.

We lopen met de klok mee en kunnen daarbij simpelweg de gevels van de kerk volgen.

Als uitgelichte aandachtspunten in de omgeving willen we met name noemen:

• Monument Stormramp 1925: een gedenkteken ter nagedachtenis aan de verwoestende storm die Borculo trof.
• Standbeeld Willem van Oranje: dit beeld herinnert aan de historische banden met het Huis van Oranje-Nassau.
• Gedenkteken Meester H.W. Heuvel: een kunstwerk ter nagedachtenis aan de bekende Achterhoekse schrijver en leraar Hendrik Willem Heuvel.

Onder dit artikel vindt u enkele foto's van Borculo na de stormramp en een historisch krantenartikel.

Foto’s: Reliwiki, Wikipedia

Artikel: Ons Noorden, 11-08-1925, via Delpher

Cenakelkerk, Heilig Landstichting

‘En zij zeiden tot elkander – wat is dat?’

De Cenakelkerk is een parochie- en bedevaartskerk in het dorp Heilig Landstichting, onderdeel van de gemeente Berg en Dal. Door de vormgeving en de detaillering, geënt op de vroegchristelijke bouwkunst en Syrisch-Palestijnse stijlen, wordt de kerk beschouwd als een uniek voorbeeld van oriëntalisme in Nederland. Het is helaas niet mogelijk om een echt rondje om de kerk te lopen. Aangezien deze kerk zo bijzonder is, hebben we daarom een kunstgreep toegepast die we pas enkele keren uit de kast hebben gehaald: we wandelen een zogenaamde smokkelroute. We smokkelen met ons eigen concept, zou u kunnen zeggen.

We verzamelen op het prachtige plein voor de kerk, Pastoor Rabouplein 1 in Heilig Landstichting. Dat royale plein draagt ontegenzeggelijk bij aan de indrukwekkende eerste aanblik van het gebouw. De kerk is opvallend wit gepleisterd en heeft twee typisch Byzantijnse torens, maar daarnaast zijn er talloze details die onze aandacht vragen. Dat beeld rechts van de ingang, het mozaïek van het Laatste Avondmaal in de rondbogige loggia van de voorgevel, het koepelgewelf ... te veel om op te noemen. Toch is het inmiddels de hoogste tijd om ook een stukje te gaan wandelen.

We lopen richting de hoofdingang en buigen naar links, zodat de kerk aan onze rechterhand blijft. Let onderweg op de bijzondere consecratiekruizen, die naadloos opgaan in de oriëntaalse en vroegchristelijke stijl van het gebouw. We wandelen eenvoudig door tot we niet verder kunnen. Het lijkt bijna alsof de ontwerpers rekening hebben gehouden met eigenwijze wandelaars als wij, want dit gedeelte is prima te belopen. Zodra we echt niet verder kunnen, keren we om en volgen we onze schreden terug naar de hoofdingang.

Let vooral ook op de teksten die in de gevel zijn gebeiteld en waaraan we de titel van deze wandeling hebben ontleend. Hoe langer u de muren bestudeert, hoe meer inscripties u zult ontdekken. Maar vergeet niet verder te wandelen, langs de hoofdingang en vervolgens langs de voor- en zijkant van de kerk. U passeert een prachtige patio met een centrale fontein die op warme dagen heerlijk klettert. We lopen nog een klein stukje verder, totdat we ook hier onvermijdelijk weer moeten omkeren.

Ootmoedig wandelen we terug langs de zijkant van de kerk en lopen het ruime Pastoor Rabouplein weer op. Precies voor de hoofdingang kunnen we nog één lange laatste blik werpen op dit indrukwekkende bouwwerk, dat we ongetwijfeld nog lang zullen herinneren. Wel thuis!! 

H. Mariakerk, Didam

Vandaag bekijken we de H. Mariakerk in Didam, de enige kerk in oorspronkelijke Nederrijns-gotische stijl in Montferland. De kerk heeft een geschiedenis die terugvoert tot de elfde eeuw. Het huidige kerkgebouw, en met name de zogenoemde Diemse toren, verkeert al langere tijd in slechte bouwkundige staat. De afzettingen en de houten overkapping bij de hoofdingang zijn dan ook geplaatst vanwege het gevaar van vallende stenen en loszittend voegwerk uit de kerktoren. Desalniettemin wandelen we vandaag met alle vertrouwen rond deze dorpskerk.

We starten onze rondgang aan het Onze Lieve Vrouweplein 13 in Didam. Door de afzettingen heen ziet u rechts van de ingang een kruisreliëf. Dit is een oorspronkelijk consecratiekruis, ook wel wijdingskruis genoemd. Na dit eerste interessante detail draaien we naar links, het Onze Lieve Vrouweplein op, en volgen we de gevel met de klok mee.

Let onderweg op de vele gebrandschilderde ramen. Handig aan deze kerk is dat er ook exemplaren tussen zitten die op warme dagen kunnen worden opengeklapt. Bij de Raadhuisstraat slaan we rechtsaf. Door de boomtakken heen kunt u het gevelreliëf De Zaaier zien, een wandplastiek van kunstenaar Jaap Min.

We passeren het parochiecentrum van de parochie H. Gabriël en buigen met de weg mee naar rechts. Aan uw rechterhand ziet u het prachtige mozaïek Heilige Maria, Onze Lieve Vrouw van Altijddurende Bijstand van Vera Bosch, dat hier sinds 2012 de gevel siert. We wandelen verder en komen weer uit bij de zijgevel van de kerk.

Let hier goed op het verkeer. U bevindt zich dan wel op een sacrale plek, maar ook Didam kent een heel werelds probleem: de doorstroming van het autoverkeer. Wellicht is het verstandig om op dit gedeelte van de route niet te lang stil te blijven staan. Zodra u de hoofdingang weer heeft bereikt, kunt u rustig stellen dat u een enerverende wandeling achter de rug heeft. Zorg dat u veilig thuiskomt en tot de volgende keer!