Gertrudiskathedraal, Utrecht

De kathedrale kerk van Sinte Gertrudis is de hoofdkerk van de oud-katholieke gemeenschap in Utrecht. De drie Utrechtse parochies – St. Jacobus, St. Marie en Ste. Gertrudis – zijn in 1986 samengegaan, en in de kerk worden nog altijd diensten gehouden en allerlei activiteiten georganiseerd. Vandaag vormt deze prachtige kerk het vertrekpunt van een wandeling vol hoogtepunten.

We starten onze excursie aan het Willemsplantsoen 2 in Utrecht. Als u voor de kerk staat, loont het de moeite om even een rondje om uw as te draaien, want u bevindt zich op een van de mooiste plekken van de stad. Daarna nemen we de voorzijde van de kerk in ogenschouw. Let vooral op de vele details die de neoromaanse architectuur hier bijna achteloos tentoonspreidt. U kunt zich hier natuurlijk al uitleven met selfies, maar bewaar vooral wat geheugencapaciteit voor de rest van de wandeling.

We draaien naar rechts en wandelen tegen de klok in, langs de Catharijnesingel tot aan de volgende zijstraat. Het is bijna niet te geloven dat deze historische singel in de jaren zeventig werd gedempt om plaats te maken voor een snelweg. Gelukkig keerde het water in 2020 terug. Na een laatste blik op de singel slaan we linksaf de Walsteeg in.

Dit historische deel van de stad ademt nog altijd iets van het verstilde verleden. Tegelijkertijd kunt u hier en daar verrassende moderne streetart (straatkunst) bewonderen. Even verderop verschijnt het merkwaardig aantrekkelijke gebouw van Parkeergarage Springweg. Aangekomen op de Springweg slaan we linksaf.

Ook dit deel van de stad is zeer de moeite waard. De Springweg gaat na enige tijd over in de Mariaplaats, een fraaie, lommerrijke omgeving. U passeert een mooi inkijkje op de achterzijde van onze kathedrale kerk. Let wel op: dit stukje straat loopt dood. Wij wandelen daarom onverdroten verder, waarbij we de bebouwing aan onze linkerhand volgen en vlak langs de voorzijde van het Utrechts Conservatorium lopen.

Dit gebouw was ooit het ziekenhuis Sint Joannes de Deo en later een concertgebouw. Die rijke geschiedenis lijkt nog altijd van de gevel af te stralen. Een bijkomend voordeel van deze route is dat u precies langs het beeld van Nijntje op de Mariaplaats komt. Toeristen én Utrechters gaan maar al te graag met dit levensgrote beeld op de foto. Bij Nijntje slaan we linksaf. De straatnaam blijft hier overigens gewoon Mariaplaats.

We passeren de Pandhof van Sinte Marie, een fraaie botanische tuin met daarachter de laatste overgebleven romaanse kloostergang van Nederland. Het is bijna onvoorstelbaar dat ook dit bijzondere plekje in 1894 op de nominatie stond om te worden afgebroken. Iets verderop zien we aan onze linkerhand, in de Mariahoek, de Oude Roomsch-Katholieke Aalmoezenierskamer, kortweg ORKA. Let vooral op de fraaie gevelsteen. Het hele pand oogt trouwens als een fotorealistisch schilderij.

Wij wandelen nog even door tot we de Marga Klompébrug bereiken. Hier slaan we linksaf de Rijnkade op. Bij de splitsing houden we links aan en zo staan we al snel weer op het Willemsplantsoen, recht voor de Gertrudiskathedraal.

Na al deze indrukken heeft u wel een momentje verdiend om op adem te komen. Onderweg heeft u vast al gezien dat er in de omgeving meer dan genoeg gelegenheden zijn om de inwendige mens weer te versterken.

Al Madinah Moskee, Den Haag

Rondje Moskee in het Valkenboskwartier

Op een onverwachte plek aan de rand van het Haagse Valkenboskwartier vinden we een opvallend fraaie moskee: de Al Madinah Moskee van de Moeslimvereniging Faizul‑Islam. Deze soennitische moskee vormt vandaag het middelpunt van onze rondwandeling. We starten aan de Loosduinseweg 851 in Den Haag en wandelen met de klok mee.

Allereerst bewonderen we natuurlijk het gebouw zelf. De moskee is een vrijstaand bakstenen gebouw met duidelijke kenmerken die typisch zijn voor moderne moskeearchitectuur, maar uitgevoerd in een relatief eenvoudige, stedelijke stijl. Het meest opvallende element is de grote groene koepel boven op het gebouw. Koepels komen veel voor in moskeeën en dienen als visueel herkenningspunt; ze hebben geen specifieke religieuze functie, maar zijn architectonisch traditioneel. Aan weerszijden van de voorgevel staan twee slanke, cilindervormige torens. Ze zijn relatief laag vergeleken met klassieke minaretten, wat past bij een moskee in een dichtbebouwde woonwijk.

Als u het gebouw goed heeft bekeken, is het tijd om op pad te gaan. We lopen een klein stukje naar links over de Loosduinseweg en slaan vervolgens rechtsaf de Fahrenheitstraat in. Hier ziet u aan de linkerkant direct een aardig detail: een pand met de tekst ‘Chr. Geh. Onth. Koffiehuis’* op de gevel. Het is misschien wel wat wrang dat hier tegenwoordig reclameborden voor een bekend biermerk hangen. Wij wandelen verder en slaan bij de Noorderbeekstraat rechtsaf.

Hier proeven we de typische sfeer van Den Haag anno nu: gevarieerde architectuur en veel levendigheid op straat. Aan uw rechterhand ziet u de afzonderlijke ingangen voor vrouwen en mannen van de Khanqah. Het is een relatief nieuw verschijnsel in het Haagse straatbeeld en een teken dat de stad zich blijft ontwikkelen.

We passeren een uitgebreid speelterrein aan het Kamerlingh Onnesplein (een straatnaam die een plaats heeft weten te bemachtigen op de webpagina ‘8 x onmogelijke straatnamen in Den Haag’) en slaan rechtsaf de relatief smalle Noorderbeek­dwarsstraat in. Bij de ruime Loosduinseweg slaan we voor de laatste keer rechtsaf en wandelen we terug naar ons beginpunt. U kunt nu terugkijken op een wel heel bijzondere korte rondwandeling. Tot de volgende keer.

* Op de Flickr‑pagina van Roel Wijnants vindt u een uitgebreide uitleg over dit soort panden en andere koffiehuizen, een typisch Haags fenomeen.

Maria van Jessekerk, Delft

Rond de Maria van Jessekerk in Delft

De Maria van Jessekerk, een fraaie neogotische kerk in Delft, maakt deel uit van de Sint-Ursulaparochie, waaronder alle katholieke parochiekerken in de stad vallen. De kerk is gebouwd in de vorm van een kruis en valt met name op door de twee torens. We komen hier later op terug. Nu is het immers tijd om te wandelen. Gaat u mee?

We starten onze rondwandeling aan de Burgwal 18a in Delft en lopen tegen de klok in. Allereerst is dit een mooie plek om de zeer rijk versierde voorkant te bekijken. U snapt direct waarom dit gebouw de ‘Grande Dame’ van de Delftse katholieke kerken wordt genoemd. We wandelen rustig over de Burgwal. De straat maakt een flauwe bocht naar links en wij nemen de tijd om de contouren van de bebouwing te volgen en alles goed te bekijken. Zelfs de sporadische nieuwbouw die we tegenkomen, ademt die typische Delftse sfeer. Bij de Oude Langendijk slaan we linksaf.

Even verderop passeren we de Jesseplaats, een fraai langgerekt pleintje dat zicht geeft op de achterzijde van onze kerk. Er staat een hek voor de Jesseplaats, maar dat staat doorgaans open. Een uitgelezen kans om de achterkant van het godshuis wat beter te bekijken. Als u weer verder wandelt, loopt u tot de Jozefstraat (voorheen Molenpoort). Hier gaan we naar links.

Let vooral ook op de klinkers met namen waarover u wandelt. Achter elke naam zit een verhaal en enkele van die ‘gouden verhalen’ kunt u lezen op de site Delft is goud. We kuieren rustig door tot we weer aanbelanden op de Burgwal. We slaan naar links en iets verderop hebben we ons beginpunt weer bereikt.

Maar hoe zat het nou met die twee torens? De korte versie is als volgt. De kerk is ontworpen door Everard Margry, leerling van de bekende architect Pierre Cuypers. Margry had veel aandacht voor details. Zo lijkt de linkertoren op die van de Nieuwe Kerk, terwijl het ontwerp voor de rechtertoren is afgeleid van die van de Oude Kerk. Zo zijn beide oorspronkelijk katholieke kerken als het ware in de Maria van Jessekerk opgenomen.

De lange versie van dit verhaal is opgetekend in het artikel ‘Delftse mysteries: Waarom heeft de Maria van Jessekerk twee verschillende torens?’ Dat artikel kunt u thuis op uw gemak nalezen, zodat u nog even kunt nagenieten van een unieke wandeling door een van de oudste steden van Nederland.

Herensingelkerk, Leiden

Aan de Herensingel in Leiden vinden we de zogenaamde Herensingelkerk. Is dat de officiële naam van de kerk? Nou nee, de eigenlijke naamgeving varieert van simpelweg ‘Joseph’, via de ‘Onze-Lieve-Vrouw-Hemelvaart en Sint-Josephkerk’, tot de ‘de dekanale rooms-katholieke parochiekerk Onze-Lieve-Vrouw-Hemelvaart en Sint-Joseph’. Een hele mond vol. Maar geen zorgen: als u op de Herensingel 3 in Leiden voor een kerk staat, is dat de kerk die u zoekt.

En de kerk is de moeite waard. Het is dan ook niet voor niets een rijksmonument. Van de imposante toren tot de deurklinken: het is een feest voor de ogen. Dus pak uw camera en maak u klaar voor een aardige tippel door een stukje Leiden met een rijke historie. We wandelen vandaag tegen de klok in, dus we lopen een stukje de Herensingel af tot we bij de Alexanderstraat aankomen, waar we linksaf slaan.

Terwijl u de kerk passeert, ziet u dat er openingen zijn aangebracht in de muur die u passeert. Langere mensen kunnen hierdoor nog net een glimp van de kerk opvangen; als u wat korter bent, kunt u natuurlijk op de gok uw armen omhoog steken en op goed geluk een foto nemen. Wie weet wat u op de plaat vastlegt.

Vergeet ook niet naar rechts te kijken. Let vooral op de aardige sleutelmotieven die u in de bakstenen gevels kunt zien. De achtergrond van deze huizen is wat minder gezellig dan u misschien denkt. Een deel van de bebouwing in deze straat werd in de Tweede Wereldoorlog zwaar beschadigd tijdens een geallieerd bombardement, waarbij zeven mensen om het leven kwamen. De panden zijn in 1946 hersteld. Op de hoek van de straat links ziet u een gedenksteen waarin dit wordt gememoreerd. Iets voorbij die steen slaan we linksaf, de Sophiastraat in.

Bij de volgende hoek slaan we opnieuw linksaf, de Anne Paulownastraat in. Aan het eind van de straat ziet u de achterkant van onze kerk. De straat maakt een haakse bocht naar rechts. Volg de straat tot u aankomt bij de Julianastraat, waar u linksaf slaat. Even verderop ziet u de Herenpoortsbrug. Iets voor de brug slaat u weer linksaf en ziet u links de bekende contouren van de Herensingelkerk.

Loop door tot de hoofdingang om uw rondje te voltooien. Ongetwijfeld wilt u nu even bijkomen van de verrichte inspanningen. Gelukkig biedt de sleutelstad alle voorzieningen die u nodig heeft om de inwendige mens weer te versterken.

Marekerk, Leiden

Rond de Marekerk, Leiden

De Marekerk in Leiden is een van de eerste kerken die specifiek voor de protestantse eredienst zijn ontworpen. Dit verklaart mogelijk de bijzondere vorm van de kerk, namelijk een achthoekige centraalbouw. In de protestantse dienst staat de preekstoel centraal, met de stoelen en banken eromheen gegroepeerd. De gelovigen zijn als het ware rond het Woord geschaard. De Marekerk beschikt over drie portalen: aan de oostzijde, aan de noordzijde onder het orgel en aan de westzijde. Het portaal aan de westzijde is in gebruik als hoofdingang, en dat is waar wij onze rondgang starten.

We verzamelen bij het adres Lange Mare 48 in Leiden en wandelen met de klok mee. Als u voor de kerk staat, krijgt u direct een mooi beeld van de achtzijdige centraalbouw. De Koepelkerk van Willemstad uit 1597 geldt als de eerste protestantse centraal­bouw­kerk van Nederland. De Marekerk is ruim een halve eeuw later in dezelfde traditie tot stand gekomen. Nadat u de details goed heeft bekeken en wellicht de nodige foto's heeft genomen, draaien we de Lange Mare op in de richting van de Marebrug en slaan we rechtsaf naar de Oude Vest.

Hier krijgt u direct zo'n typisch Leids stadsbeeld voorgeschoteld. Rechts een lange rij afwisselende bakstenen panden, af en toe onderbroken door een leuk winkeltje. Links het water van de Oude Vest en aan de overkant een soortgelijke rij kenmerkende panden. Juist door de afstand die door het water wordt gecreëerd, heeft u een mooi zicht op de variatie aan bouwstijlen die met de losse pols lijken te zijn uitgestrooid over dit deel van de stad. Let wel op dat u in uw enthousiasme niet te ver doorloopt. Als u rechts een steeg ziet met de naam Koddesteeg, slaat u rechtsaf.

Ook hier zijn leuke pandjes schering en inslag. U passeert de eerder genoemde ingang aan de oostzijde van de kerk, tegenwoordig afgesloten voor het publiek. U loopt door tot u de Clarensteeg bereikt. Hier slaat u rechtsaf.

Dit deel van Leiden lijkt een staalkaart van alles wat de sleutelstad te bieden heeft. Aan het eind van de steeg ziet u links, op de hoek met de Lange Mare, een Perzisch muurgedicht van de hand van Mohammed-Reza Shafi'i Kadkani. Het maakt deel uit van een project dat in Leiden inmiddels tot ruim 120 muurgedichten heeft geleid. Vergeet vooral niet ook de andere kant op te kijken, want op de tegenoverliggende hoek van de Clarensteeg en de Lange Mare ziet u de etalages van de geheimzinnige tabakspeciaalzaak van Firma Busch: uiterst mysterieuze etalage-opstellingen waarbij u alleen maar kunt wegdromen.

Helaas moeten we ons losscheuren van dit aantrekkelijke stukje Leiden om het laatste deel van ons traject tot een goed einde te brengen. We wandelen weer de Lange Mare op. Links aan de overkant ziet u nog wat alleraardigste panden voorbijkomen. Als we weer voor onze kerk staan, kunt u met een tevreden blik terugkijken op een rondwandeling waarover u nog lang kunt namijmeren.

Tot een volgende keer.