Willibrorduskerk, Vilsteren

De bosrijke omgeving van Landgoed Vilsteren mag met recht een uitstekend fietsgebied worden genoemd. Alleen al in deze omgeving zijn op het moment van schrijven ruim 140 fietsroutes uitgezet. Toch wil iedere fietser zo nu en dan de benen strekken, en dan komt een korte wandelroute goed van pas! Bekijk bijvoorbeeld eens de Sint Willebrorduskerk in hartje Vilsteren, een pittoresk dorp met nog geen 350 inwoners. Een rooms-katholieke kerk in deze regio? Jawel! Vilsteren is een rooms-katholieke enclave in een streek die tijdens de Reformatie grotendeels protestants werd.

We starten aan de Vilsterseweg 12 in Vilsteren, gemeente Ommen, en wandelen met de klok mee. U heeft geen kaart nodig, want we blijven dicht langs het kerkgebouw. De Sint Willebrorduskerk is een driebeukige neogotische pseudobasiliek met toren, waarvan de klokkenverdieping in iedere gevel een nis met maaswerk bezit. Duizelt het u al? Dan gaan we snel aan de wandel.

Vanaf de hoofdingang draaien we een kwartslag naar links en volgen we het smalle paadje langs de gevel. Kijk goed waar u loopt, want soms komt u tijdens een wandeling onverwachte dingen tegen (zie de foto onder aan dit artikel).

Aan de achterkant van de kerk doemt de rooms-katholieke begraafplaats op. Voor de liefhebbers: deze begraafplaats mogen we gerust omschrijven als klein maar indrukwekkend. Voor onze wandeling volgen we evenwel de contouren van het godshuis.

Op ongeveer driekwart van de route moet u zeker even omhoog kijken, als u dat al niet deed. Hier ziet u een indrukwekkende verzameling gevelplaten. De middelste gedenkplaat bevat een Latijnse inscriptie die herinnert aan de officiële inwijding van het gebouw en aan de gulle schenkers ervan: de eigenaars van Landgoed Vilsteren, de Arnhemse rechter W.C.J.J. Cremers en zijn vrouw J.M. Helmich. Zij kregen in de kerk een eigen huiskapel.

Is uw Latijn goed genoeg om de tekst te ontcijferen? Op de kleinere platen links en rechts ziet u de heraldische familiewapens van het echtpaar Cremers-Helmich.

Na deze hersengymnastiek gaan we toch nog even in de benen om terug te lopen naar de hoofdingang en onze wandeling af te ronden. Stapt u daarna weer op de fiets, dan wensen wij u een mooie tocht toe. Besluit u toch nog een bezoek aan de begraafplaats te brengen, dan zijn de grafkelder van de familie Cremers en het graf van pastoor Benschop mooie punten om even bij stil te staan.

“Soms komt u tijdens een wandeling onverwachte dingen tegen.”

Gerardus Majella, Spijk

Rond de Gerardus Majellakerk in Spijk

Spijk (regionaal uitgesproken als Spiek) is een dorp in de gemeente Zevenaar in de Nederlandse provincie Gelderland. Eer wie eer toekomt: bij Spijk raakt de Rijn voor het eerst Nederlands grondgebied. Pas iets stroomafwaarts, vlak voor Millingen aan de Rijn, liggen beide oevers in Nederland. Lobith ligt binnen dezelfde gemeente, maar iets verder van de Duitse grens. De rivier heet hier officieel de Boven-Rijn, al spreekt men meestal eenvoudigweg van de Rijn.

In Spijk vinden we de voormalige rooms-katholieke Gerardus Majellakerk, een neoromaanse kerk met twee torens die in 1914 in gebruik werd genomen en in 2023 aan de eredienst is onttrokken. Gerardus Majella, oorspronkelijk Gerardo Maiella, werd in 1904 heilig verklaard door paus Pius X. Dat de kerk al tien jaar later aan deze heilige werd gewijd, laat zien hoe snel zijn verering ook in Nederland ingang vond.

Spijk telt ongeveer 350 huizen en heeft minder dan duizend inwoners. Toch staat dit bijzondere dorp vandaag volop in onze belangstelling. We wandelen rond de Gerardus Majellakerk en verzamelen daarvoor bij Kerkstraat 32. Onze route voert tegen de klok in.

Als eerste valt op dat de ontkerkelijking hier hard heeft toegeslagen. De hoofdingang is fraai, maar biedt de wat trieste aanblik van een verlaten gebouw. Tijdens onze eerste inspectie was de ingang zelfs afgesloten met een hekwerk. Desondanks kunnen we de fraaie details van de kerk rustig in ons opnemen voordat we naar rechts draaien en langs de pastorie wandelen.

Huize Herispich werd gebouwd rond 1925–1926, in de stijl van de interbellum­pastorieën die in het bisdom Utrecht veel voorkwamen. De naam Herispich verwijst naar een oude plaatsnaamvorm van Spijk (in middeleeuwse bronnen: Herispic en Herespich), waarmee de pastorie een historische echo van het dorp bewaart. Tegenwoordig is het een particuliere woning, maar de gevelsteen herinnert nog altijd aan de kerkelijke oorsprong. We wandelen verder en slaan linksaf de Gerardusweg in.

Net als elders op de route blijft u goed zicht houden op de kerk, zodat u de architectuur vanuit verschillende hoeken kunt bewonderen. We volgen de straat tot deze links afbuigt naar de Voorstraat. Vervolgens passeren we de indrukwekkende begraafplaats en lopen door tot de Willibrordusweg, waar we linksaf slaan.

Hier komen we langs Dorpshuis De Spieker. De inwoners hebben handig ingespeeld op de regionale uitspraak van de plaatsnaam door eenvoudigweg de spelling aan te passen. Terwijl we de zijgevel van de kerk passeren, ziet u rechts het fraaie kunstwerk De steenovenwerker van Marga Breij. Recht voor u staat bovendien een oorlogsmonument, opgericht ter nagedachtenis aan vier dorpsgenoten die omkwamen tijdens de Tweede Wereldoorlog en de strijd in Indonesië.

Iets voorbij het oorlogsmonument slaan we linksaf en wandelen we terug naar ons beginpunt. Tijd om even bij te komen. Misschien had u niet verwacht dat een dorp met nog geen duizend inwoners zoveel verhalen te vertellen heeft. Neem deze indrukken gerust mee naar huis. Wellicht denkt u er later nog eens aan terug of vertelt u erover aan familie en vrienden.

Tot de volgende wandeling!

Maria Onbevlekt Ontvangen, Lobith

De Kerk van de Heilige Maria Onbevlekt Ontvangen in Lobith werd in 1886 gebouwd in sobere neogotische stijl naar een ontwerp van architect W.V.A. Tepe. In 1939 kreeg de kerktoren een nieuwe spits, een ingreep die destijds niet zonder kritiek bleef. Na de Tweede Wereldoorlog werd de kerk gerestaureerd, nadat zij oorlogsschade had opgelopen.

Wij starten onze wandeling bij Markt 4 in Lobith. De kerk ligt op een lager gelegen terrein dat wordt omsloten door de Dorpsdijk, de Walhof en de Markt. Vanaf de Markt is zij via een recht op de toren toelopend pad goed bereikbaar en meteen mooi in beeld. Voor het overige gaat het godshuis deels schuil achter de bebouwing langs de omringende straten en achter de begroeiing van het kerkhof aan de noordzijde.

Op het informatiebord ziet u dat de Heilige Mis hier vrijwel dagelijks wordt opgedragen. Dat vraagt wellicht om enige toelichting. Sinds 30 november 2025 verzorgt de Fraternitas Sacerdotalis Sancti Petri (FSSP, Priesterbroederschap Sint Petrus) haar apostolaat in het Aartsbisdom Utrecht. Inmiddels heeft de FSSP zowel de kerk van de Heilige Maria Onbevlekt Ontvangen als de naastgelegen pastorie overgenomen van de parochie Sint Willibrordus. Vanuit Lobith onderhoudt de broederschap een eigen website waarop de vieringen en activiteiten worden aangekondigd.

Nadat wij de ingang en de toren goed hebben bekeken, wandelen we terug over het toegangspad en slaan rechtsaf de Markt op. Bij de Walhof gaan we opnieuw rechtsaf. Op de hoek van de Walhof en de Sebastopol passeren we het markante pand ‘Sebastopol’. De naam van dit gebouw – en later ook van de straat – verwijst naar de Belegering van Sebastopol (1854–1855) tijdens de Krimoorlog. In de tweede helft van de negentiende eeuw was het onder welgestelde burgers, reders en boeren niet ongebruikelijk om hun woning een naam te geven die was ontleend aan een plaats die op dat moment het wereldnieuws beheerste.

We vervolgen onze wandeling over de Dorpsdijk en zien rechts de fraaie pastorie uit 1890. De Dorpsdijk maakt een ruime boog om de kerk heen, zodat we de straat eenvoudig kunnen blijven volgen. Even verderop ziet u links de karakteristieke Schipperspoort, het enige overblijfsel van de burcht Tolhuys, die hier tot in de zeventiende eeuw heeft gestaan.

We blijven de weg volgen en passeren het ene pittoreske pand na het andere, totdat we weer uitkomen op de Markt. Om de rondgang helemaal af te maken, kunt u desgewenst nog eenmaal het pad naar de toren oplopen. Vindt u het zo wel mooi geweest, dan is dat natuurlijk ook prima.

Wij hopen in elk geval dat u genoten heeft van deze korte wandeling door een dorp aan de rand van Nederland dat nog weleens aan de aandacht ontsnapt.

Wilhelminakerk, Haarlem

De Wilhelminakerk in Haarlem – sinds maart 2025 Stadshartkerk Haarlem – is te vinden aan de Gedempte Oude Gracht 55. Het gebouw is ontworpen door architect Arie de Maaker en werd gebouwd vlak na de Eerste Wereldoorlog. De kerk werd op 31 augustus 1921 (Koninginnedag) in gebruik genomen.

De kerk leent zich uitstekend voor een kortpittige wandeling. We starten bij het ingangsportaal, waar direct het atypische halfhoge hekje opvalt. Het is waarschijnlijk bedoeld om te voorkomen dat mensen op het trapje gaan zitten, maar het weerhoudt ons er natuurlijk niet van het gebouw rustig in ons op te nemen. Hierna gaan we in benen. We maken een kwartslag naar links, wandelen naar de Stoofsteeg en slaan rechtsaf.

Hier zijn we even bevrijd van de drukte van de hoofdstraat en kunnen we genieten van alleraardigste architectuur. We lopen door tot de Koningstraat, waar we een scherpe bocht naar rechts maken. Hier wordt u vergast op een keur aan gezellige winkeltjes met verrassende etalages. We wandelen verder tot we weer bij de Gedempte Oude Gracht komen. Daar slaan we rechtsaf...

...maar niet voordat we onze blik nog even hebben gevestigd op het grandioze pand aan de Grote Houtstraat 70. Wat u daar ziet, is een rijksmonument dat oorspronkelijk werd gebouwd als warenhuis van Vroom & Dreesmann. Dit cultuurhistorisch belangrijke gebouw heeft zelfs een eigen Wikipedia-pagina. Wanneer we zijn uitgekeken, vervolgen we onze route over de Gedempte Oude Gracht tot we weer aankomen bij de Wilhelminakerk.

Mogelijk valt u de verkleuring of beschadiging boven de deur in de westgevel van de toren op (zie foto 5 hieronder). Op een foto uit 2005 is deze verkleuring nog niet zichtbaar. Ons onderzoeksteam heeft hiervoor vooralsnog geen verklaring kunnen vinden. Dat is niet erg: een vleugje mysterie past eigenlijk heel goed bij een oude kerk. Tot de volgende keer!

St. Joseph, Haarlem

Rondwandeling rond de Sint-Josephkerk

De Sint-Josephkerk aan de Jansstraat in Haarlem is ontworpen door Herman Dansdorp en werd in 1843 voltooid en ingewijd. Nadat in Nederland in 1853 de bisschoppelijke hiërarchie was hersteld, kreeg Haarlem opnieuw een bisschop. De Josephkerk werd de kathedraal van het bisdom, totdat in 1898 de nieuwe Sint‑Bavokathedraal in gebruik werd genomen.

De unieke Sint-Josephkerk vormt vandaag het middelpunt van onze rondwandeling. We starten aan de Jansstraat 43 en lopen met de klok mee – maar pas nadat we dit rijksmonument goed hebben bekeken. Het is een zogeheten waterstaatskerk: een van de kerkgebouwen die tussen 1824 en 1875 onder toezicht van (en soms ook naar ontwerp van) ingenieurs van Rijkswaterstaat werden gebouwd, vaak met financiële steun van de landelijke overheid.

Wanneer u voldoende foto’s heeft genomen, slaan we linksaf en lopen we de Jansstraat in. Hier kunt u werkelijk de ogen uitkijken. De Jansstraat telt maar liefst 46 inschrijvingen in het rijksmonumentenregister. Toch kan de schijn soms bedriegen. Neem bijvoorbeeld de fraaie ornamenten aan Jansstraat 33. Ze ogen eeuwenoud, maar stammen verrassend genoeg uit 2020. We kunnen rustig stellen dat deze bas-reliëfs historisch verantwoord zijn. En dit is nog maar één voorbeeld van wat er in deze straat allemaal te ontdekken valt.

Bij de Korte Jansstraat slaan we rechtsaf en vervolgens direct weer rechtsaf, de Bakenessergracht op. De sfeer is hier anders dan in de Jansstraat, maar zeker niet minder aantrekkelijk. Let erop dat u niet te ver doorloopt. Zodra u rechts een steeg ziet, slaat u af. Op het straatnaambordje staat Kalverensteeg, maar de officiële naam luidt Kalversteeg.

Hier kan het aanvoelen alsof u de krochten van de Haarlemse binnenstad betreedt. Smalle stegen, onverwachte bochten, oude bakstenen en talloze intrigerende details. We lopen achtereenvolgens door de Kalversteeg, over het Goudsmidspleintje en vervolgens naar het Donkere Begijnhof: namen uit een ver verleden die de fantasie prikkelen. Neem gerust de tijd om dit bijzondere stukje Haarlem goed in u op te nemen.

Aan het einde van het Donkere Begijnhof zien we rechts de zijgevel van onze kerk. Even verder staan we weer voor de ingang aan de Jansstraat en is het tijd om even op adem te komen. In de directe omgeving vindt u tal van gezellige uitspanningen waar u onder het genot van een kop koffie of iets anders de wandeling rustig kunt laten bezinken.

Tot de volgende wandeling!