Protestantse Kerk, Lobith

De Protestantse Kerk of Dorpskerk in Lobith is een bescheiden historische zaalkerk met een zeszijdig koepeltorentje aan de Markt. Al sinds de zeventiende eeuw vormt zij het hart van de protestantse gemeenschap in het dorp. Op het moment van schrijven maakt het kerkje deel uit van de Protestantse Gemeente Rijnstrangen. Vandaag maken wij een bescheiden wandeling rond dit rijksmonument.

We starten aan de Markt in Lobith en wandelen met de klok mee. Op oude foto’s en ansichtkaarten is te zien dat de gevel van de kerk niet altijd wit is geweest (zie de afbeelding onder aan dit artikel). Maar het moet gezegd: het geeft het gebouw wel extra cachet. Let ook op het barokke natuurstenen poortje uit 1660. U begrijpt direct dat we hier met een stuk levende geschiedenis te maken hebben.

We draaien naar links en lopen voor de supermarkt langs de Middenstraat in. Een aardig weetje: in augustus 2026 vielen er bij de Nationale Postcode Loterij grote prijzen in Lobith, waaronder geldbedragen en een nieuwe auto. Ook bewoners van de Middenstraat vielen in de prijzen. Onze scouts hebben overigens vooral wat oudere, klassieke auto’s gezien (zie foto 3 hieronder). We wandelen verder.

De straat maakt een kleine boog naar rechts. Even verderop slaan we rechtsaf en komen we in de Tolhuisstraat. Deze straat dankt haar naam aan een belangrijke historische locatie uit de Gelderse geschiedenis: het middeleeuwse Kasteel Tolhuys van Lobith. De straat ligt in de omgeving van de plek waar deze machtige burcht ooit stond. De resten van het kasteel zijn in de loop van de achttiende eeuw als bouwmateriaal gebruikt. Wie zal zeggen welke stenen u onderweg tegenkomt die ouder zijn en meer geschiedenis kennen dan u misschien had gedacht?

Over historie gesproken: even verderop passeren we de Nederlands Hervormde Begraafplaats. Wie deze begraafplaats bezoekt, staat op grond die lange tijd niet tot Nederland behoorde. Lobith en de omliggende gebieden maakten eeuwenlang deel uit van het Hertogdom Kleef en kwamen uiteindelijk pas in 1816–1817 definitief bij Nederland. De geschiedenis van deze begraafplaats voert ons dus terug naar een tijd waarin de landsgrenzen er heel anders uitzagen dan tegenwoordig.

Wij lopen verder en slaan rechtsaf, de Markt op. Iets voorbij een alleraardigste buurtbieb bereiken we ons beginpunt weer, calorieën armer en heel wat weetjes rijker. Tot wandels!

Lobith, Markt 13 - Ned. Hervormde Kerk

Karmelkerk, Duisburg.

Letterlijk in de schaduw van de Salvatorkerk in Duisburg vinden we de gemoedelijke Karmelkerk. Net als veel godshuizen is ook deze kerk bekend onder vele namen. Karmel‑Kirche, Kirche am Innenhafen en Mutter vom Guten Rat: al deze namen verwijzen naar ons wandeldoel van vandaag, een kerk in het stadshart van Duisburg die zowel bescheiden als indrukwekkend genoemd kan worden. Let op: deze wandeling is niet geschikt voor mensen die slecht ter been zijn.

We starten onze excursie bij de ingang aan Karmelplatz 1‑3 in de wijk Altstadt, het oude stadscentrum dus. Ondanks de naam van de wijk is de kerk vrij recent. Ze is in 1961 gebouwd op de funderingen van een middeleeuwse Minoritenkerk uit 1265, die tijdens de Tweede Wereldoorlog grotendeels werd verwoest. Bij de wederopbouw zijn gotische elementen bewaard gebleven en gecombineerd met modernere naoorlogse architectuur, waaronder beton en glazen bouwstenen. We lopen vanaf de ingang tegen de klok in om al deze facetten eens met eigen ogen te bekijken.

Bij de Brüderstraße slaan we linksaf en zien we direct de eerdergenoemde glazen elementen. Het is een verrassende gewaarwording om te bedenken dat dit de zijgevel van de kerk is. We volgen de contouren van de kerk en slaan bij de Flachsmarkt linksaf.

Dit gezellige en levendige stukje stad bevat allerlei details die de nieuwsgierigheid prikkelen. Let bijvoorbeeld op de Seilscheibe der Zeche Rheinpreußen. We wandelen een stukje verder, dalen de trap af en zien rechts de resten van de middeleeuwse stadsmuur. Duisburg is de enige grote stad in het Ruhrgebied die nog zulke aanzienlijke delen van haar middeleeuwse stadsmuur heeft behouden. De oudste fundamenten stammen zelfs uit de 10e eeuw. De Altstadt doet haar naam eer aan, zullen we maar zeggen.

We houden links aan en wandelen verder tot we aan onze linkerhand het Kultur- und Stadthistorisches Museum Duisburg zien opdoemen. Als u nog een klein stukje verder loopt, ontvouwt zich voor uw ogen een panorama dat zijn weerga niet kent. Voor u ligt het havenbekken van de Duisburger Innenhafen, met rechts het haventje zelf en links het kolossale gebouw van het nieuwe Landesarchiv Nordrhein-Westfalen, Abteilung Rheinland (de Rijnlandse afdeling van het Noordrijn-Westfaalse staatsarchief). Als u bent uitgekeken, draaien we naar links en volgen we het water.

We kuieren langs het museum. Even voorbij het museumgebouw ziet u links tussen het groen een trapje omhooggaan. We bestijgen de trap en zien iets verderop al de inmiddels herkenbare contouren van de Karmelkerk in ons blikveld verschijnen. Via het stadsparkje op de Karmelplatz lopen we terug naar de ingang van de kerk.

Hier mag u even diep ademhalen om bij te komen van alle indrukken. U kunt er nu prat op gaan een van de interessantste verborgen plekjes van Duisburg te hebben verkend. Tot de volgende keer!!

Salvatorkerk, Duisburg

De Salvatorkerk (Salvatorkirche) is de oudste en voornaamste kerk in Duisburg en een van de belangrijkste laatgotische gebouwen in het Rijnland. De kerk is gewijd aan Christus-Verlosser en is thans in gebruik bij de evangelische kerkgemeente van Oud-Duisburg. De imposante toren is al van grote afstand herkenbaar in het straatbeeld.

Wij starten onze wandeling deze keer niet bij de hoofdingang, maar verzamelen bij de bekende Mercatorfontein (Mercatorbrunnen). Deze fontein is gewijd aan de beroemde Vlaamse cartograaf en geograaf Gerardus Mercator, die een groot deel van zijn leven in Duisburg woonde en werkte. Het officiële adres van de fontein is Burgplatz 19 in Duisburg. Waarom we hier starten? In de eerste plaats staat er een fraai standbeeld van Mercator, dat ongeveer tweeënhalve meter hoog is. In de tweede plaats staat de fontein pal voor de hoofdingang van onze kerk van vandaag. Het zou dan ook zonde zijn deze Duisburgse parel over te slaan. 

Na de bezichtiging van de fontein wandelen we naar de ingang van de kerk, die soms eenvoudig wordt aangeduid als neben dem Rathaus (‘naast het stadhuis’). De eerste steen van de huidige kerk werd waarschijnlijk in 1316 gelegd, dus we kunnen rustig stellen dat u zich op historische grond bevindt. We wandelen langs het lage muurtje rond de kerk, dicht bij de gevel, en lopen tegen de klok in.

De architectuur van de Salvatorkerk is overwegend gotisch, al gaat de geschiedenis van het kerkgebouw terug tot oudere, romaanse voorgangers. Let onderweg vooral op de fraaie glas-in-loodramen. Als we met een boog naar links zijn gedraaid, loont het de moeite om de toren eens wat beter te bekijken. Aan de buitenzijde bevinden zich diverse waterspuwers, ook wel gargouilles genoemd.

In de middeleeuwse gotiek werden waterspuwers vrijwel altijd vormgegeven als demonische wezens, groteske monsters, fabeldieren of satirische mensfiguren. Volgens het toenmalige volksgeloof hielden deze angstaanjagende figuren het kwaad buiten de muren van de gewijde kerk.

Vergeet overigens niet om ook op ooghoogte rond te kijken. U ziet restanten van oude grafstenen en allerlei gedenkplaten. Eén daarvan verdient een speciale vermelding. In de laatste bocht voordat u weer bij de ingang uitkomt, ziet u een plaquette ter nagedachtenis aan de slachtoffers, nabestaanden en andere betrokkenen bij de Loveparade-ramp van 24 juli 2010. Op de plaat zijn onder meer de contouren van de trappen bij de plaats van het ongeluk te zien. De Salvatorkerk was en is een belangrijk spiritueel middelpunt waar de centrale rouwdiensten werden gehouden. De gedenkplaat is een aangrijpende herinnering aan een zwarte bladzijde in de geschiedenis van Duisburg.

Na een moment van gepaste aandacht wandelen we terug naar ons beginpunt. Vandaag hebben we geleerd dat ook zeer oude kerken moeiteloos hun band met het heden kunnen behouden.

Tot de volgende keer!

Gerardus Majella, Tilburg

De Gerardus Majellakerk, ook H. Gerardus Majellakerk, Sint-Gerardus Majellakerk of Trouwlaankerk, in Tilburg Oud-Zuid is niet zomaar een kerkje in een minder bekend deel van de stad. Deze bijzondere interbellum­kerk is ontworpen door Joseph Cuypers, samen met zijn zoon Pierre Cuypers jr. en geldt als een waardevol voorbeeld van de kerkelijke architectuur uit die periode. De kerk heeft nog geen rijksmonumenten­status, maar wordt vanwege haar cultuur- en architectuur­historische waarde wel als bijzonder waardevol beschouwd. Het godshuis is bovendien nog altijd in gebruik. Goed nieuws voor de buurt én voor ons. Vandaag maken we een uitstapje naar deze interessante locatie.

We starten aan de Wassenaerlaan 32 in Tilburg en wandelen tegen de klok in. De Gerardus Majellakerk bestaat uit baksteen en heeft een houten dak met dakpannen, iets wat in Tilburg niet alledaags is. Als u voor de ingang staat, merkt u ook meteen dat de kerk een integraal onderdeel is van een levendige wijk. Vanaf de hoofdingang draaien we naar rechts en lopen we in de richting van het opvallende Wijkcentrum Zuiderkwartier.

Uit de openingstijden van deze multifunctionele accommodatie kunt u al opmaken welke spilfunctie dit centrum in de wijk heeft. Op de site van het wijkcentrum kunt u bovendien virtueel door het gebouw lopen voor een sfeerimpressie. Leuk als u thuis nog even wilt doorwandelen. In de werkelijke wereld wandelen wij verder tot aan de Piet Heinstraat.

Hier slaan we linksaf en kuieren we door een van de vele leuke straten die deze wijk rijk is. Bij de De Ruijterstraat slaan we linksaf. Het straatbeeld verandert, maar de sfeer blijft onverminderd vriendelijk. Let op de leuke voortuintjes aan de rechterkant van de straat. Links ziet u op de hoek de achterzijde van onze kerk. Aan deze kant van de kerk zien we een klokkentoren, die ongeveer net zo hoog is als het schip. Joseph Cuypers had ooit het idee dat de kerk later nog uitgebreid kon worden met een hoge kerktoren, maar die is er nooit gekomen. Geldgebrek gooide hier roet in het architectonische eten.

We lopen langs de toren en slaan linksaf de Pastoor Vroomansstraat in. Deze straat is genoemd naar de zogenaamde ‘bouwpastoor’ van de kerk. Links in de zijgevel komen we een interessant detail tegen: een beeldje en de tekst ‘Theresia-kapel’ boven een ingang. We zien hier de voormalige ingang van een ruimte die aanvankelijk was ingericht als devotiekapel ter ere van de heilige Theresia van Lisieux. 

Bij de grote verbouwing van de kerk in 1988, onder leiding van pastoor Ed van den Berge, werd de kerkruimte verkleind en functioneel opgesplitst. Een deel van de kerk kreeg daarbij een nieuwe bestemming en werd ingericht als kapel voor pater Pio. Sinds de aanpassing is de kerk een bedevaartsoord voor mensen die bij pater Pio komen bidden. 

Wij wandelen rustig verder tot we aankomen bij de hoek van de kerk. We slaan linksaf en komen weer uit bij ons beginpunt. Het pleintje waar u nu staat is eigenlijk ideaal om nog even neer te strijken, eventueel uw foto’s te bekijken en te mijmeren over wat u zojuist allemaal gezien heeft. Op het plein is zelfs een watertappunt waar u eventueel uw dorst kunt lessen.

Tot een volgende keer!

St. Dionysius (Heike), Tilburg

  Hej Giel, moeten we niet eens iets met AI gaan doen?

  Bob, team 013 

  Hallo Bob, ik ga eens kijken of ik iets leuks kan maken.

  Groetjes, 

  Giel

De Sint-Dionysiuskerk, beter bèkend as de Heikese Kerk, ligt aon de Stadhuisstraot in ’t hart van Tilbörg. Vur ’n gezellig rondje om de kerk hèdde gin ingewikkelde route­beschrijving nodig. Ge begint gewoon bij Stadhuisstraat 6 en ge loopt mi de klok mee ’n rondje om de kerk. Ge kunt rustig oan de buitenkant blijven lopen, en veur ge ’t wit, zijt ge wir terug bij oe beginpunt.

Dus: jakske aon, goeie schoenen aon oe voeten en gaon mè die banaon! Of zoiets. Veul plezier!

  Hoi Bob,

  Hier mijn gezellige ‘Tilburgse’ versie. Ik ben benieuwd of dit aanslaat!

  Giel

Jozef (Heuvelse Kerk), Tilburg

De Heuvelse kerk (ook Sint-Jozefkerk) geldt als beeldbepalend voor Tilburg. Als u een button, sticker of brochure uit Tilburg in handen krijgt, is de kans groot dat daarop de grootste kerk, met de hoogste kerktorens van Tilburg, een rol speelt. Het is dan ook de hoogste tijd dit icoon eens met een bezoek te vereren.

We starten onze rondwandeling bij het Heilig Hartbeeld voor de kerk, aan de Heuvelring 122 te Tilburg. Het beeld staat binnen een lage, halfronde muur, met daarop de tekst ‘Ik ben koning maar mijn rijk is niet van deze wereld’. Het echte heilige hart van Tilburg ligt echter in een kluis: de Christus op de Heuvel is voorzien van een replica. En dat is eigenlijk niet zo vreemd. In 1982 werd het gouden hart van het standbeeld midden op de dag gestolen door een onbekende jongeman, die er zijn liefde voor zijn vriendin mee wilde tonen. Die bleek daar evenwel niet van gediend. Een week later belde hij de Heuvelse pastoor Van Noorwegen om het terug te kunnen brengen. De pastoor besloot het gouden hart niet terug te hangen, maar het op te bergen in een geheime kluis en een replica te laten maken. In 2021, na zijn pensionering, vertelde hij de lokale krant alsnog de waarheid over deze gang van zaken.

De kerk zelf heeft aan de voorzijde twee torens met een hoogte van 72 meter. De ingangen bevinden zich in de drie portalen in de voorgevel. In het middelste portaal ziet u een reliëf van de Vlucht naar Egypte. Ook staat op het topje van de puntgevel tussen de torens een in koper verguld beeld van Sint Jozef. U merkt het. Alleen door hier te staan en om u heen te kijken, is uw dag al verrijkt, en dan moeten we nog beginnen. Laten we snel in de benen gaan.

We lopen met de klok mee, dus we draaien naar links en lopen de Heuvelring op. U passeert al direct een scala aan horecagelegenheden met keukens uit alle hoeken van de wereld. Bij het gezellige Panhuijsenpad slaan we rechtsaf. Let hier wel op eventuele fietsers. Tilburg is niet alleen een historische stad, maar ook een moderne gemeente, met alle kenmerken die daarbij horen.

U merkt dat ook als u rechtsaf slaat bij de Veemarktstraat. Rechts ziet u de achterzijde van de Heuvelse kerk, maar verderop ziet u links het ultramoderne gebouw van 013, het grootste poppodium van Nederland en de eerste zaal in Nederland die speciaal voor popmuziek is gebouwd. We wandelen verder tot we rechts de Sint Josephstraat zien. We lopen deze straat in en slaan direct weer rechtsaf naar de Korte Heuvel.

Ook hier is het aan alle kanten horeca geblazen. Voor elke smaak is wel een uitspanning te vinden. U kunt alvast een lijstje maken voor later op de dag. Bij de Heuvelring slaan we weer rechtsaf en we wandelen verder tot we het Heilig Hartbeeld voor de kerk weer ontwaren. Daar aangekomen heeft u een goed beeld gekregen van de manier waarop Tilburg erin is geslaagd het oude en het nieuwe tot een aantrekkelijk geheel te smeden. En u heeft ongetwijfeld trek gekregen in een hapje of drankje. Heeft u al een leuke locatie gekozen?

Tot de volgende keer!

Willibrordushuis en Willibrorduskapel, Den Haag

Een kapel goed verborgen in het volle zicht

Goed verborgen in het volle zicht, in een van de oudste delen van Den Haag, vinden we het Willibrordushuis. Op de eerste verdieping van dit Willibrordushuis ligt de Willibrorduskapel. Dit geheel is lastig in één blik te vangen. De dakruiter met spits van de kapel is bijvoorbeeld alleen van een afstand in het stadsbeeld te ontdekken, en wie voor het Willibrordushuis staat, riskeert pijnlijke nekwervels en moet in een scherpe hoek omhoog kijken om Willibrord aan de voorgevel te zien hangen. Toch gaan we u vragen dit te doen.

We starten onze historische ronde aan de Oude Molstraat 35 in Den Haag. Daar bevindt u zich, zoals gezegd, in een van de oudste straten van de stad: de Oude Molstraat stamt uit de middeleeuwen en was aanvankelijk een eenvoudig zandpad door de duinen. De vorm van het oude pad is altijd hetzelfde gebleven, waardoor de straat een kronkelig verloop heeft en niet recht loopt. Het Willibrordushuis en de Willibrorduskapel op nummer 35 zijn inmiddels ook al een kleine eeuw oud.

Als u voor de gevel omhoog kijkt – we hadden u al gewaarschuwd – ziet u het fraaie, in natuursteen gehouwen beeld van de heilige Willibrordus en daarboven een rond venster. Als u goed kijkt, ziet u dat het hier eigenlijk gaat om een beschermend voorzetraam. Daarachter is nog net het oorspronkelijke glas-in-lood te ontdekken. Na deze rek- en strekoefening kunnen we aan de wandel.

We draaien naar links en lopen met de klok mee. Let op de mooie gedenkplaat van de Zusters van Liefde uit Tilburg, die aan de wieg van de kapel hebben gestaan. Er is in dit deel van de stad sowieso heel wat te zien, dus u zult nog veel om u heen moeten kijken. We lopen in een rustig tempo de Oude Molstraat door in de richting van de Molenstraat, waar we rechtsaf slaan.

Dit heerlijke winkelstraatje is al een bestemming op zich: veel unieke panden met even zovele unieke winkeltjes. Neem de tijd om alles rustig te bekijken. We lopen door tot we bij het Noordeinde aankomen. Daar slaan we rechtsaf.

Deze winkelstraat is een stuk breder en heeft ook veel meer een upmarket-uitstraling. Niet gek als u bedenkt dat Paleis Noordeinde maar zo’n 250 meter achter u ligt. Laat u overigens niet in de luren leggen door de vele glinsterende winkelpanden: de straat staat bol van de historische details die u niet wilt missen. Als we bij de Papestraat aankomen, slaan we rechtsaf.

Deze straat heeft alweer een andere sfeer. Hier ziet u bijvoorbeeld het kleinste frietzaakje van Den Haag, een begrip onder kenners. Neem ook hier de tijd om alles goed te bekijken. We lopen door tot we rechts weer de Oude Molstraat zien. We slaan rechtsaf en lopen verder tot we weer bij nummer 35 zijn aangekomen, moe maar voldaan.

Na een dergelijke wandeling vol indrukken is het altijd een goed idee om even wat bij te komen. Het toeval wil dat hiervoor een ideale plek binnen handbereik is. Als u het Willibrordushuis inloopt en de trap naar de eerste verdieping neemt (niet schrikken van het gekraak van de oude traptreden), kunt u plaatsnemen in de Willibrorduskapel. Hier kunt u alle impressies van de zojuist gemaakte wandeling in alle rust een plekje geven. Op de begane grond kunt u eventueel nog genieten van een kopje koffie of thee, of een glas Haags kloosterbier.